پرش به محتوا سرمایه‌گذاری بلندمدت در حسابداری یعنی سرمایه‌گذاری‌ای که بازگشت اصل پول یا نقد شدنش بیش از یک دورهٔ مالی (۳۶۵ روز) طول می‌کشد. نقد کردن زودتر چنین سرمایه‌ای سخت، زمان‌بر یا همراه با جریمه است. این سرفصل در کدینگ حسابداری زیرمجموعهٔ دارایی‌های غیرجاری (گروه ۲) است.
یک سپردهٔ بانکی ممکن است امسال در دارایی جاری باشد و سال بعد، با تمدید قرارداد، به گروه غیرجاری برود. سهام یک شرکت هم بسته به قصد خریدار می‌تواند کوتاه‌مدت یا بلندمدت باشد. پس آنچه جای این حساب را تعیین می‌کند، مدت و نیت سرمایه‌گذاری است.
دو ویژگی این حساب را از سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت جدا می‌کند: مدت بازگشت و هزینهٔ نقد شدن. اگر برگشت اصل سرمایه یا منافعش بیش از یک دورهٔ مالی طول بکشد، شرط اول برقرار است. شرط دوم به نقدشوندگی برمی‌گردد. وقتی برداشت پیش از موعد با جریمه، کسر سود یا معطلی همراه باشد، دارایی را نمی‌شود سریع و کم‌هزینه به پول تبدیل کرد.
سرمایه‌گذاری‌ای که هر دو ویژگی را داشته باشد، در ترازنامه کنار سایر دارایی‌های غیرجاری گزارش می‌شود.
سپرده‌های سه، شش یا نه ماهه وضع دیگری دارند. این سپرده‌ها زیر یک سال برمی‌گردند و در سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدت (کد ۱۰۲) و گروه دارایی جاری ثبت می‌شوند.
در آموزش کدینگ، سرمایه‌گذاری و سپرده‌گذاری دو مفهوم جدا هستند. سرمایه‌گذاری برای کسب سود ریالی مستقیم انجام می‌شود. سپرده‌گذاری اولویتش سود نیست. پول گذاشته می‌شود تا منفعت دیگری به دست بیاید؛ مثل حق شرکت در مناقصه، ودیعهٔ مسکن یا امکان گرفتن تسهیلات.
سپردهٔ بانکی می‌تواند هر دو حالت را داشته باشد. اشتباه رایج همین‌جاست. اگر شرکت پول را در بانک می‌گذارد تا سود ریالی بگیرد، ماهیت آن سرمایه‌گذاری است. اگر مبلغی مسدود می‌شود تا بعداً وام یا تسهیلات تعلق بگیرد، مثل سپردهٔ بانک مسکن، ماهیتش سپرده‌گذاری برای حق تقدم تسهیلات است.
سپرده‌گذاری‌ها سرفصل خودشان را دارند. سپرده‌ای که زیر یک سال برمی‌گردد در سپرده‌های ما نزد دیگران (کد ۱۰۷) می‌نشیند. سپردهٔ بیش از یک سال به سپرده‌های بلندمدت نزد دیگران در گروه غیرجاری می‌رود. پس پیش از ثبت هر سپردهٔ بانکی، اول هدفش را مشخص کنید و بعد مدتش را.
سپرده‌های سرمایه‌گذاری دوساله و سه‌ساله رایج‌ترین مصداق این حساب‌اند. شرط ماندنشان در این سرفصل دو چیز است: هدف سپرده سود مستقیم باشد و مدت قرارداد از یک سال بیشتر.
خرید سهام شرکت دیگر وقتی سرمایه‌گذاری بلندمدت است که قصد نگهداری طولانی، سرمایه‌گذاری راهبردی یا اعمال نفوذ مدیریتی در کار باشد. سهام شرکت‌های غیربورسی، یا شرکت‌هایی که بازار سریع‌المعامله ندارند، بیشتر به همین دسته می‌روند.
سهام بورسی حالت برعکس دارد. چون هر لحظه می‌شود آن را در بازار خرید و فروش کرد، معمولاً سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت به حساب می‌آید. استثنا وقتی است که شرکت از ابتدا قصد نگهداری بلندمدت داشته باشد.
اوراق مشارکتی که با مجوز بانک مرکزی منتشر می‌شوند، در ادبیات آموزشی «خط صفر ریسک جامعه» نام گرفته‌اند. دلیلش این است که بانک مرکزی ریسک نقدشوندگی و بازگشت اصل و سودشان را تضمین می‌کند. جای این اوراق در کدینگ با همان معیار یک‌ساله تعیین می‌شود. نگهداری بیش از یک سال، آن‌ها را به سرمایه‌گذاری بلندمدت می‌برد و نگهداری کوتاه‌تر به کوتاه‌مدت.
سپردهٔ بانکی و سهام در هر دو ستون دیده می‌شوند؛ چیزی که ستونشان را عوض می‌کند مدت و قصد نگهداری است.
| ویژگی | کوتاه‌مدت | بلندمدت |
|---|---|---|
| مدت بازگشت | تا یک سال | بیش از یک سال (۳۶۵ روز) |
| نقد کردن پیش از موعد | سریع و کم‌هزینه | زمان‌بر، همراه جریمه یا کسر سود |
| سپردهٔ بانکی | سه، شش یا نه ماهه | دوساله یا سه‌ساله |
| سهام | بورسی و سریع‌المعامله | غیربورسی یا با قصد نگهداری و نفوذ مدیریتی |
| جایگاه در کدینگ | دارایی جاری، کد ۱۰۲ | دارایی غیرجاری، گروه ۲ |
| در نسبت‌های نقدینگی بانک | جزو دارایی جاری حساب می‌شود | کنار گذاشته می‌شود |
طبقه‌بندی سرمایه‌گذاری همیشگی نیست. با عوض شدن مدت قرارداد، حسابدار موظف است با یک سند روزنامه حساب را جابه‌جا کند.
مبلغ سند همان مبلغ سپرده است و فقط جای آن در ترازنامه عوض می‌شود. این جابه‌جایی نسبت‌های مالی شرکت را دقیق نگه می‌دارد، و بانک‌ها و ممیزان روی همین نسبت‌ها حساس‌اند.
بالا رفتن قیمت سهم هنوز سود نیست. اگر شرکت سهمی را ۱٬۰۰۰ تومان خریده و حالا ۲٬۰۰۰ تومان می‌ارزد، این افزایش «بازدهی» است و لزوماً درآمدی برای ثبت در دفاتر نیست.
سود سهام (DPS) وقتی وارد دفاتر می‌شود که مجمع عمومی عادی شرکت سرمایه‌پذیر آن را تصویب کند و سهم هر سهامدار معلوم شود. از همان لحظه، شرکت سرمایه‌گذار طلبی غیرتجاری دارد و آن را در سایر حساب‌ها و اسناد دریافتنی غیرتجاری (کد ۱۰۴) ثبت می‌کند. طرف دیگر سند، درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری‌ها در گروه درآمدهای غیرعملیاتی است.
گاهی بین دو شرکت، به‌ویژه شرکت‌های هم‌گروه، از قبل بدهی یا طلبی هست. در این حالت می‌شود با مصوبهٔ مجمع، سود سهام را با همان حساب‌ها تهاتر کرد و پولی جابه‌جا نکرد. سند تهاتر در دفاتر هر دو شرکت زده می‌شود و جدول زیر هر دو طرف را نشان می‌دهد.
| رویداد | دفاتر | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|---|
| تصویب سود در مجمع | شرکت سرمایه‌گذار | سود سهام دریافتنی (کد ۱۰۴) | درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری‌ها (غیرعملیاتی) |
| تهاتر سود با طلب قبلی | شرکت سرمایه‌پذیر | سود سهام پرداختنی | سایر حساب‌ها و اسناد دریافتنی غیرتجاری (طلب از شرکت هم‌گروه) |
| تهاتر سود با بدهی قبلی | شرکت سرمایه‌گذار | حساب پرداختنی به شرکت سرمایه‌پذیر | سود سهام دریافتنی |
طبقه‌بندی اشتباه روی تصمیم بانک اثر مستقیم دارد. بانک‌ها برای اعطای تسهیلات، نسبت مالکانه و نسبت‌های نقدینگی را بر پایهٔ دارایی‌های جاری می‌سنجند. سرمایه‌گذاری بلندمدت در این محاسبه جایی ندارد.
اگر یک سپردهٔ سه‌ساله به‌اشتباه در دارایی جاری ثبت شود، شرکت نقدشونده‌تر از واقعیت به نظر می‌رسد. عکسش هم دردسر دارد. سپردهٔ کوتاه‌مدتی که در گروه غیرجاری جا مانده، توان پرداخت کوتاه‌مدت شرکت را کمتر از واقع نشان می‌دهد. سند جابه‌جایی به‌موقع جلوی هر دو خطا را می‌گیرد.
سرمایه‌گذاری‌ای است که بازگشت اصل سرمایه یا نقد شدنش بیش از یک دورهٔ مالی (۳۶۵ روز) طول می‌کشد. نقد کردن زودترش هم زمان‌بر یا همراه جریمه است. در کدینگ حسابداری زیر دارایی‌های غیرجاری (گروه ۲) ثبت می‌شود؛ مثل سپردهٔ بانکی دوساله یا سهام شرکتی که برای نگهداری طولانی خریده شده.
به مدت و هدفش بستگی دارد. سپردهٔ سه، شش یا نه ماهه با هدف سود، سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت و دارایی جاری (کد ۱۰۲) است. سپردهٔ دوساله یا سه‌ساله با همین هدف، سرمایه‌گذاری بلندمدت و غیرجاری حساب می‌شود. اگر پول برای گرفتن وام یا تسهیلات مسدود شده باشد، ماهیت سپرده‌گذاری دارد و در سرفصل سپرده‌ها ثبت می‌شود.
معمولاً کوتاه‌مدت؛ چون در بازار سریع‌المعامله هر لحظه می‌شود آن را خرید و فروش کرد. اگر شرکت سهام بورسی را با قصد نگهداری بلندمدت یا اعمال نفوذ مدیریتی بخرد، همان سهام در سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت ثبت می‌شود.
وقتی مدت سپرده با تمدید از یک سال بگذرد (مثلاً از نه ماه به ۱۸ ماه)، حساب سپرده‌های بانکی بلندمدت (زیر سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت) بدهکار می‌شود. طرف بستانکار، سپرده‌های بانکی کوتاه‌مدت زیر سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدت (کد ۱۰۲) است. مبلغ تغییری نمی‌کند و فقط جای سپرده در ترازنامه عوض می‌شود.
وقتی مجمع عمومی عادی صاحبان سهام شرکت سرمایه‌پذیر سود را تصویب کند و سهم هر سهامدار مشخص شود. در این زمان سود سهام دریافتنی (کد ۱۰۴) بدهکار و درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری‌ها در درآمدهای غیرعملیاتی بستانکار می‌شود. بالا رفتن قیمت سهم پیش از تصویب، بازدهی است، نه سود.
سرمایه‌گذاری برای کسب سود ریالی مستقیم انجام می‌شود. سپرده‌گذاری برای منفعت غیرمستقیم است؛ مثل شرکت در مناقصه، ودیعهٔ مسکن یا حق تقدم در گرفتن تسهیلات. یک سپردهٔ بانکی بسته به همین هدف می‌تواند در هر کدام از این دو گروه بنشیند.
سرمایه‌گذاری بلندمدت با دو نشانه شناخته می‌شود: بازگشت بیش از یک سال و نقد شدن سخت یا پرهزینه. نیت شرکت هم وزن دارد؛ سهام بورسی با قصد نفوذ مدیریتی بلندمدت است و سپرده‌ای که برای وام مسدود شده، اصلاً سرمایه‌گذاری نیست. هر بار مدت یک سپرده عوض شد، سند جابه‌جایی را همان موقع بزنید. سود سهام را هم فقط بعد از تصویب مجمع در دفاتر بیاورید.
این سرفصل یکی از پنج زیرمجموعهٔ دارایی‌های غیرجاری است و صفحهٔ اصلی دارایی‌های غیرجاری چهار سرفصل دیگر را هم توضیح می‌دهد.
