پرش به محتوا دارایی غیرجاری به داراییهایی گفته میشود که نقدشوندگی پایینی دارند؛ یعنی تبدیل آنها به وجه نقد، زمانبر، پیچیده و معمولاً مشمول هزینه یا کارمزد است. در کدینگ حسابداری، دارایی غیرجاری دومین گروه اصلی داراییهاست و با کد ۲ آغاز میشود؛ در برابر داراییهای جاری که با کد ۱ شناخته میشوند.
بازگشت منافع یا تبدیل این داراییها به نقد، بیشتر از یک دورهٔ مالی، معمولاً بیشتر از یک سال، طول میکشد. طبق استانداردهای حسابداری، داراییهای غیرجاری باید همواره بهصورت جداگانه و تفکیکشده از داراییهای جاری در صورت وضعیت مالی (ترازنامه) افشا شوند.
معیار اصلی دارایی غیرجاری، نقدشوندگی پایین آن است. تبدیل این داراییها به وجه نقد نهتنها زمانبر است، بلکه معمولاً هزینه یا کارمزدی هم به همراه دارد؛ برخلاف دارایی جاری که نقد کردن آن ساده و کمهزینه است.
جاری یا غیرجاری بودن یک دارایی فیزیکی، به ماهیت آن بستگی ندارد؛ بلکه تابعی از موضوع فعالیت اصلی شرکت، یا همان «بومکار»، است. یک دارایی ثابت ممکن است در یک شرکت غیرجاری باشد، اما در شرکت دیگری دارایی جاری محسوب شود.
| ویژگی | دارایی غیرجاری | دارایی جاری |
|---|---|---|
| زمان تبدیل به نقد | بیشتر از یک سال | کمتر از یک سال |
| هزینهٔ نقد شدن | زیاد و همراه با کارمزد | کم و ساده |
| کد معمول در کدینگ | ۲ | ۱ (زیرکدهای ۱۰۱ تا ۱۰۷) |
| نمونه | اموال، سرمایهگذاری بلندمدت، دارایی زیستی | موجودی کالا، مطالبات، سرمایهگذاری کوتاهمدت |
توضیح کامل هفت سرفصل دارایی جاری، معیار نقدشوندگی و مثالهای تفصیلی آن، در صفحهٔ داراییهای جاری آمده است.
طبق ساختار رایج کدینگ، دارایی غیرجاری از پنج سرفصل اصلی تشکیل میشود.
این اقلام برای بهرهبرداری طولانیمدت در عملیات شرکت نگهداری میشوند، نه برای فروش سریع. زمین، ساختمان، ماشینآلات خط تولید، تجهیزات اداری، وسایل نقلیه و تأسیسات، همگی در این سرفصل قرار میگیرند.
در این سرفصل، بازگشت اصل سرمایه یا منافع آن، بیش از یک سال زمان میبرد.
مبالغی که بهعنوان ودیعه یا تضمین نزد اشخاص ثالث گذاشته میشود، اگر بازگشت آن طبق قرارداد بیش از یک سال طول بکشد، در همین سرفصل ثبت میشود.
این سرفصل برای داراییهایی با ماهیت بلندمدت است که در چهار گروه بالا نمیگنجند.
تجدید ارزیابی داراییهای ثابت، یکی از مواردی است که واحد اقتصادی را ملزم به تهیهٔ صورت سود و زیان جامع میکند. مازاد حاصل از تجدید ارزیابی، در بخش حقوق صاحبان سهام ثبت میشود.
داراییهای غیرجاری، مانند ساختمان و ماشینآلات، معمولاً تحت پوشش بیمه قرار میگیرند. اگر یکی از این داراییها دچار حادثه شود و مبلغ دریافتی از بیمه بیشتر از بهای تمامشده یا ارزش دفتری آن باشد، مابهتفاوت بهعنوان «سود حاصل از بیمهٔ داراییها» ثبت میشود.
دارایی غیرجاری به داراییهایی گفته میشود که نقدشوندگی پایینی دارند و بازگشت منافع یا تبدیل آنها به وجه نقد بیشتر از یک دورهٔ مالی، معمولاً یک سال، طول میکشد. در کدینگ حسابداری این گروه با کد ۲ آغاز میشود.
پنج سرفصل اصلی دارد: اموال، ماشینآلات و تجهیزات؛ سرمایهگذاریهای بلندمدت؛ سپردههای بلندمدت نزد دیگران؛ داراییهای زیستی؛ و سایر داراییهای غیرجاری.
معیار اصلی، سرعت و هزینهٔ تبدیل به نقد است. دارایی جاری ظرف کمتر از یک سال و کمهزینه نقد میشود؛ دارایی غیرجاری زمانبرتر و پرهزینهتر است. توضیح کامل این تفاوت در صفحهٔ داراییهای جاری آمده است.
کالای در جریان ساخت یک دارایی جاری است که برای فروش تولید میشود؛ اما ساختمان در جریان تکمیل دارایی غیرجاری است و برای استفادهٔ خود شرکت، نه فروش، ساخته میشود.
سهام شرکتهای بورسی چون هر لحظه در بازار قابل فروش است، در سرمایهگذاری کوتاهمدت و دارایی جاری قرار میگیرد. اما اگر سهامی با قصد نگهداری بلندمدت یا اعمال نفوذ مدیریتی خریداری شود، دارایی غیرجاری محسوب میشود.
داراییهای زیستی شامل احشام و دامهای مولد، مانند گاوهای شیرده، هستند. چون این داراییها ماندگاری چندساله دارند و منافع تولیدی مستمر ایجاد میکنند، طبق مادهٔ ۱۴۹ قانون مالیاتها مستهلک و در گروه دارایی غیرجاری ثبت میشوند.
خیر. اگر مسدودی وجه کمتر از یک سال باشد، همچنان دارایی جاری و بخشی از موجودی نقد و بانک است. فقط زمانی که مسدودی بیش از یک سال طول بکشد، به سرفصل دارایی غیرجاری منتقل میشود.
به مخارج عمدهای گفته میشود که منافع آنها طی چند سال آینده به شرکت میرسد، اما به تملک یک دارایی عینی جداگانه نمیانجامد؛ مانند هزینهٔ بتنریزی زمین اجارهای برای عبور تجهیزات سنگین.
داراییهای غیرجاری، با نقدشوندگی پایینتر خود، مکمل داراییهای جاری در ساختار کدینگ حسابداری هستند و از پنج سرفصل اصلی با کد ۲ پیروی میکنند. تشخیص درست جاری یا غیرجاری بودن یک دارایی، همیشه به موضوع فعالیت اصلی شرکت وابسته است، نه فقط به ماهیت فیزیکی آن دارایی.
