پرش به محتوا دارایی در جریان تکمیل حسابی است که هزینه‌های ساخت‌وساز یک ملک را، از اولین خشت تا تحویل نهایی، در خود جمع می‌کند. مصداق رایج آن در عمل «ساختمان در جریان تکمیل» است و تا پیش از اتمام پروژه، زیرمجموعهٔ دارایی غیرجاری به‌حساب می‌آید.
بسیاری از حسابداران تازه‌کار این حساب را با «کالای در جریان ساخت» اشتباه می‌گیرند؛ دو مفهومی که شبیه به نظر می‌رسند اما سرنوشت کاملاً متفاوتی در ترازنامه دارند. تفاوتشان به یک سؤال ساده برمی‌گردد: ملک برای چه کسی ساخته می‌شود و بر چه زمینی؛ و همین سؤال مسیر ثبت سند را هم تعیین می‌کند.
این سرفصل برای انباشت هزینه‌های ساخت‌وساز، احداث، عمرانی و تجهیز املاک به کار می‌رود. منظور، املاکی مانند ساختمان اداری، سوله یا کارخانه است که واحد اقتصادی برای بهره‌برداری و استفادهٔ خودش در دست احداث دارد.
مادامی که پروژه به پایان نرسیده، مانده بدهکار این حساب در ترازنامه، زیرمجموعهٔ دارایی‌های غیرجاری افشا می‌شود؛ نه در ردیف دارایی‌های ثابت نهایی و نه در دارایی جاری.
اصلی‌ترین نکته در تشخیص این حساب، توجه به موضوع فعالیت اصلی شرکت، یا همان «بوم‌کار»، است؛ نه ظاهر فیزیکی ساختمان.
یک سؤال ساده این دو را از هم جدا می‌کند: آیا شرکت این ملک را برای استفادهٔ خودش می‌سازد، یا برای فروش به دیگری؟
ثبت این حساب در دو مرحلهٔ ساده خلاصه می‌شود.
از همین لحظه، دارایی تازه‌تکمیل‌شده مانند هر دارایی ثابت مشهود دیگری وارد چرخهٔ عمر مفید خودش می‌شود. استهلاک سالانه‌اش هم از این پس در حساب استهلاک انباشته ثبت می‌شود؛ تا پیش از آن، چون هنوز به بهره‌برداری نرسیده، مشمول استهلاک نیست.
| مرحله | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| ۱. خرید مصالح و دستمزد طی ساخت | ساختمان در جریان تکمیل | بانک / حساب‌های پرداختنی |
| ۲. تکمیل پروژه و بهره‌برداری | ساختمان (دارایی ثابت) | ساختمان در جریان تکمیل |
اگر ساخت‌وساز روی زمین متعلق به خود شرکت انجام شود، هزینه‌ها تا پایان پروژه در حساب «ساختمان در جریان تکمیل» می‌مانند. اما وقتی هزینهٔ عمرانی روی زمین اجاره‌ای دیگران انجام می‌شود، قاعده فرق می‌کند.
اگر ساخت‌وساز بر مبنای سفارش مستقیم مشتری انجام شود، ماهیت فعالیت شرکت سازنده پیمانکاری و خدماتی است، نه ساخت دارایی غیرجاری برای خودش. فقط زمانی که شرکت سوله یا ساختمان را برای توسعهٔ خط تولید یا انبار خودش بسازد، هزینه‌ها در این حساب انباشته می‌شود.
جدول زیر دارایی در جریان تکمیل را با دو سرفصل نزدیک، یکی از دارایی‌های جاری و دیگری از همان گروه دارایی غیرجاری، مقایسه می‌کند.
| سرفصل | هدف ساخت/هزینه | گروه دارایی | مثال |
|---|---|---|---|
| ساختمان در جریان تکمیل | استفادهٔ خود شرکت | غیرجاری (کد ۲) | سولهٔ کارخانهٔ نساجی روی زمین ملکی |
| کالای در جریان ساخت | فروش به دیگران | جاری (کد ۱) | ساختمان شرکت بسازبفروش |
| مخارج انتقالی به دوره‌های آتی | هزینهٔ غیرقابل‌جداسازی روی ملک دیگری | غیرجاری، کد ۲۰۶ | بتن‌ریزی زمین اجاره‌ای |
دارایی در جریان تکمیل، حسابی برای انباشت هزینه‌های ساخت‌وساز، احداث و تجهیز املاکی است که واحد اقتصادی برای بهره‌برداری و استفادهٔ خودش در دست احداث دارد. مصداق رایج آن «ساختمان در جریان تکمیل» است و زیرمجموعهٔ دارایی غیرجاری (کد ۲) محسوب می‌شود.
کالای در جریان ساخت یک دارایی جاری است و وقتی شرکتی، مانند یک بسازبفروش، ملک را با هدف فروش می‌سازد به کار می‌رود. ساختمان در جریان تکمیل دارایی غیرجاری است و زمانی ثبت می‌شود که شرکت ملک را برای استفادهٔ خودش، نه فروش، می‌سازد.
طی دورهٔ ساخت، خرید مصالح، دستمزد کارگران و صورت‌وضعیت پیمانکاران بدهکار حساب «ساختمان در جریان تکمیل» می‌شود. با اتمام پروژه و آمادگی بهره‌برداری، این حساب بستانکار و کل مبلغ به حساب دارایی ثابت نهایی منتقل می‌شود.
اگر هزینهٔ عمرانی روی زمین اجاره‌ای غیرقابل‌جداسازی باشد، مانند بتن‌ریزی مسلح، نباید در حساب «ساختمان در جریان تکمیل» ثبت شود. این هزینه در سرفصل «مخارج انتقالی به دوره‌های آتی» (کد ۲۰۶) ثبت و طی مدت باقیماندهٔ قرارداد اجاره مستهلک می‌شود.
به مخارج عمده‌ای گفته می‌شود که منافع آنها طی چند سال آینده به شرکت می‌رسد، اما به تملک یک دارایی عینی جداگانه نمی‌انجامد. نمونهٔ آن، هزینهٔ بتن‌ریزی زمین اجاره‌ای برای عبور تجهیزات سنگین است که طی مدت اجاره مستهلک می‌شود.
خیر. در این حالت فعالیت شرکت ماهیت پیمانکاری و ارائهٔ خدمت پیدا می‌کند، نه ساخت دارایی غیرجاری برای خودش. فقط وقتی شرکت سوله را برای توسعهٔ خط تولید یا انبار خودش بسازد، هزینه‌ها در حساب «ساختمان در جریان تکمیل» انباشته می‌شود.
دارایی در جریان تکمیل، حساب واسطی است که هزینهٔ ساخت یک ملک را تا رسیدن به بهره‌برداری نگه می‌دارد. تشخیص آن از «کالای در جریان ساخت» فقط به یک سؤال برمی‌گردد: ملک برای استفادهٔ خود شرکت ساخته می‌شود یا برای فروش؟ هزینهٔ ساخت روی زمین اجاره‌ای و ساخت سفارشی هم دو استثنای مهمی هستند که نباید در این حساب ثبت شوند.
برای دیدن جایگاه این سرفصل در کنار چهار زیرمجموعهٔ دیگر دارایی غیرجاری، صفحهٔ اصلی دارایی‌های غیرجاری را هم بخوانید.
