سایر حسابها و اسناد پرداختنی غیرتجاری چیست؟ تعریف، مصادیق و ثبت سند
سایر حسابها و اسناد پرداختنی غیرتجاری (کد ۳۰۲) بدهیهای کوتاهمدتی است که از فعالیت اصلی شرکت نمیآیند؛ مثل حق بیمهٔ تأمین اجتماعی، مالیات کسرشده از حقوق، بدهی بابت خرید لپتاپ اداری یا وجهی که از شرکت همگروه گرفته شده. ماهیت این حساب بستانکار است و در کدینگ زیر گروه ۳ قرار میگیرد.
یک خرید ثابت میتواند در یک شرکت بدهی تجاری باشد و در شرکت دیگر غیرتجاری. لپتاپ برای فروشگاه کامپیوتر کالای فروش است، اما برای کارخانهٔ نساجی ابزار واحد حسابداری. پس جای ثبت را موضوع اساسنامه تعیین میکند، نه خودِ کالا.
معیار تشخیص بدهی غیرتجاری: موضوع فعالیت شرکت
بدهی تجاری از چرخهٔ اصلی خرید، تولید و فروش میآید و در حسابها و اسناد پرداختنی تجاری (کد ۳۰۱) ثبت میشود. هر تعهد کوتاهمدتی که بیرون از این چرخه باشد، به کد ۳۰۲ میرود. در آموزش کدینگ به این آزمون «قاعدهٔ بومکار» هم میگویند: ببینید خرید در زمین کاری اصلی شرکت است یا بیرون از آن.
فرق «حساب» و «سند» پرداختنی غیرتجاری
اگر بدهی فقط بر پایهٔ فاکتور یا قرارداد در دفاتر ثبت شده باشد، حساب پرداختنی است. اگر شرکت بابت آن چک، سفته، برات یا ضمانتنامه به طلبکار داده باشد، سند پرداختنی است. این تفکیک در معینها حفظ میشود تا ماندهی چکهای صادره جدا قابل پیگیری باشد.
حق بیمهٔ پرداختنی؛ چرا ۲۳٪ و ۷٪ جدا ثبت میشوند
حق بیمهٔ تأمین اجتماعی کارکنان ۳۰٪ دستمزد مشمول است: ۲۳٪ سهم کارفرما و ۷٪ سهم کارگر که از حقوق کسر میشود. سهم کارفرما هزینهٔ شرکت است، ولی سهم کارگر نه؛ شرکت فقط آن را نگه میدارد تا به سازمان بپردازد. برای اینکه هر ماه بتوانید دو رقم را جدا گزارش و کنترل کنید، هر کدام را در معین جداگانه ثبت کنید.
| بدهکار | بستانکار |
|---|---|
| هزینهٔ بیمه سهم کارفرما (۲۳٪) حقوق و دستمزد پرداختنی (۷٪ کسر از کارکنان) | سایر حسابهای پرداختنی غیرتجاری – سازمان تأمین اجتماعی (۳۰٪) |
بیمههای دیگر را با این حساب قاطی نکنید. بیمهٔ مسئولیت مدنی کارفرما پوشش حوادث کارکنان، پیمانکاران و مراجعان است و شرکت برای خودش میخرد. بیمهٔ عمر و حوادث تکمیلی اختیاری است و شرکت میتواند بخشی از آن را بپردازد و بقیه را از حقوق کم کند. کسورات بیمهٔ پیمانکاران طبق مادهٔ ۳۸ قانون تأمین اجتماعی هم، تا وقتی به سازمان پرداخت نشده، در همین سرفصل میماند. نرخهای این کسورات را از بخشنامهٔ روز تأمین اجتماعی بگیرید.
مالیات حقوق و مالیاتهای تکلیفی
مالیات حقوق هزینهٔ شرکت نیست. این مالیات از درآمد کارکنان کسر میشود و شرکت فقط واسطهٔ پرداخت آن به ادارهٔ امور مالیاتی است. تا روز واریز، مبلغ در کد ۳۰۲ بستانکار میماند.
- بدهکار: حقوق و دستمزد پرداختنی (مبلغ مالیات کسرشده).
- بستانکار: سایر حسابهای پرداختنی غیرتجاری – ادارهٔ امور مالیاتی (مالیات حقوق).
مالیات تکلیفی قراردادها هم همین منطق را دارد. وقتی شرکت از صورتوضعیت پیمانکار یا مبلغ قرارداد خدمات مالیات کسر میکند، آن مبلغ بدهی شرکت به سازمان است، نه درآمد شرکت. در قرارداد اجاره، مالیات بر درآمد اجاره بر عهدهٔ موجر است، اما اگر مستأجر شخص حقوقی باشد باید آن را کسر و پرداخت کند.
بدهیهای پرسنلی: حقوق، عیدی و پاداش
حقوق و دستمزد پرداختنی، عیدی و پاداش، و پاداشهای بهرهوری مثل آکورد در تولید، بونوس در فروش و کارانه، همه بدهی غیرتجاری شرکت به کارکناناند. هر کدام را در معین جدا نگه دارید تا گزارشهای بیمه و مالیات حقوق از روی دفاتر دربیاید.
پاداشی که در فیش حقوقی ماهانه بیاید مشمول بیمه است. اگر جدا و بهصورت حقالزحمه پرداخت شود، وضعیت بیمهایاش فرق میکند. از نظر مالیاتی هم پاداش جزو درآمد حقوقی است و با معافیت سالانهٔ حقوق سنجیده میشود؛ رقم معافیت هر سال در قانون بودجه تعیین میشود و باید از منبع رسمی کنترل شود.
حساب «رند حقوق» هم یادگار دورهٔ پرداخت اسکناسی است. وقتی حقوق نقد پرداخت میشد، خردههای فیش مثل ۶۲۵ ریال پرداخت نمیشد و به این حساب میرفت تا ماه بعد تسویه شود. با پرداخت بانکی، نگه داشتن این حساب در کدینگهای جدید معمولاً لازم نیست.
بدهی به شرکتهای همگروه و اشخاص وابسته
در هلدینگها، شرکت مادر گاهی دستور میدهد یکی از شرکتها به شرکت دیگری که کمبود نقدینگی دارد پول بدهد. شرکتی که پول گرفته، این مبلغ را بدهی غیرتجاری ثبت میکند. شرکت پرداختکننده همان مبلغ را در سایر حسابها و اسناد دریافتنی غیرتجاری (کد ۱۰۴) میبرد.
«همگروه» و «اشخاص وابسته» یکی نیستند. شرکتهایی که زیر یک هلدینگ رسمیاند همگروهاند. شرکتهایی که هلدینگ مشترک ندارند ولی سهامدار عمدهٔ مشترک، مدیران کلیدی مشترک یا رابطهٔ کنسرسیومی دارند، اشخاص وابستهاند. هر کدام معین خودش را میخواهد، چون در یادداشتهای صورتهای مالی جدا افشا میشوند.
چرا حساب «جاری شرکا» دردسر میسازد
در آموزش کدینگ توصیه میشود در شرکتها از حساب «جاری شرکا» استفاده نکنید. این حساب از اولین جاهایی است که ممیز مالیاتی نگاه میکند. وقتی بستانکار شود، یعنی شریک پولی به شرکت داده، ممیز ممکن است بپرسد این پول از کجا آمده و آن را نشانهٔ درآمد یا فروش ثبتنشده بداند. برداشت بیضابطه از آن هم، بدون مصوبهٔ مجمع، میتواند پای بحثهای حقوقی قانون تجارت را باز کند.
راه سادهتر این است: بدهی یا طلب هر سهامدار را با نام خودش، زیر سایر حسابهای پرداختنی یا دریافتنی غیرتجاری نگه دارید و پشتوانهٔ آن را مصوبهٔ مجمع یا هیئتمدیره قرار دهید.
جدول معینهای رایج کد ۳۰۲
| معین | طلبکار | تسویه |
|---|---|---|
| حق بیمهٔ پرداختنی | سازمان تأمین اجتماعی | پرداخت لیست بیمهٔ ماهانه |
| مالیات حقوق و تکلیفی | ادارهٔ امور مالیاتی | واریز ماهانه یا طبق قرارداد |
| حقوق، عیدی و پاداش پرداختنی | کارکنان | پرداخت حقوق |
| بدهی به شرکتهای همگروه | شرکت همگروه | بازپرداخت یا تهاتر با دستور هلدینگ |
| بدهی به اشخاص وابسته و سهامداران | سهامدار یا شخص وابسته | طبق مصوبهٔ مجمع یا هیئتمدیره |
| بدهی خرید غیرعملیاتی | فروشندهٔ اموال یا خدمات اداری | پرداخت فاکتور یا چک |
سوالات متداول دربارهٔ سایر حسابها و اسناد پرداختنی غیرتجاری
سایر حسابها و اسناد پرداختنی غیرتجاری چیست؟
حساب کل ۳۰۲ در گروه بدهیهای کوتاهمدت است برای بدهیهایی که از فعالیت اصلی شرکت نمیآیند؛ مثل حق بیمه، مالیات حقوق، حقوق پرداختنی و بدهی به شرکتهای همگروه. ماهیت این حساب بستانکار است.
فرق بدهی تجاری و غیرتجاری چیست؟
بدهی تجاری از خرید کالا، مواد و خدماتی میآید که موضوع اصلی فعالیت شرکت است و در کد ۳۰۱ ثبت میشود. بدهی غیرتجاری بیرون از این چرخه است؛ مثل خرید لپتاپ اداری برای یک کارخانه یا بیمهٔ کارکنان.
حق بیمهٔ کارکنان چطور ثبت میشود؟
هزینهٔ بیمه سهم کارفرما با ۲۳٪ و حقوق و دستمزد پرداختنی با ۷٪ سهم کارگر بدهکار میشوند. سایر حسابهای پرداختنی غیرتجاری – سازمان تأمین اجتماعی با کل ۳۰٪ بستانکار میشود.
مالیات حقوق هزینهٔ شرکت است؟
خیر. مالیات حقوق از درآمد کارکنان کسر میشود و شرکت فقط آن را به ادارهٔ امور مالیاتی میرساند. تا زمان پرداخت، در سایر حسابهای پرداختنی غیرتجاری بستانکار میماند و هیچوقت به هزینه نمیرود.
وجه دریافتی از شرکت همگروه کجا ثبت میشود؟
شرکت دریافتکننده موجودی نقد و بانک را بدهکار و سایر حسابهای پرداختنی غیرتجاری – بدهی به شرکتهای همگروه را به نام شرکت پرداختکننده بستانکار میکند.
بهجای حساب جاری شرکا از چه حسابی استفاده کنیم؟
بدهی یا طلب هر سهامدار را به نام خودش زیر سایر حسابهای پرداختنی یا دریافتنی غیرتجاری ثبت کنید و برای آن مصوبهٔ مجمع یا هیئتمدیره داشته باشید. این کار ردیابی را سادهتر میکند و در رسیدگی مالیاتی کمتر سؤالبرانگیز است.
جمعبندی
سایر حسابها و اسناد پرداختنی غیرتجاری با یک سؤال از کد ۳۰۱ جدا میشود: آیا این بدهی از کار اصلی شرکت آمده یا نه؟ حق بیمه را با تفکیک ۲۳٪ و ۷٪ ثبت کنید، مالیات حقوق را هرگز هزینه نکنید و بدهی به همگروهها و سهامداران را به نام هر شخص و با پشتوانهٔ مصوبه نگه دارید. همین نظم، رسیدگی حسابرس و ممیز را کوتاهتر میکند.
این سرفصل یکی از زیرمجموعههای بدهیهای کوتاهمدت است و صفحهٔ اصلی بدهیهای کوتاهمدت بقیهٔ سرفصلها را هم توضیح میدهد.
How useful was this post?
Click on a star to rate it!
Average rating / 5. Vote count:
No votes so far! Be the first to rate this post.