سفارشات و پیشدریافتها در حسابداری چیست؟ تعریف، مثال و ثبت سند
پیشدریافتها (کد ۳۰۳) مبالغی است که شرکت پیش از تحویل کالا، ارائهٔ خدمت یا صدور فاکتور نهایی از مشتری میگیرد. تا وقتی کالا تحویل نشده، این پول درآمد نیست و شرکت در برابر مشتری متعهد است؛ برای همین در بدهیهای کوتاهمدت ثبت میشود. تعهد شرکت به بانک بابت اعتبار اسنادی (L/C) هم در همین خانواده و با کد ۳۰۷ گزارش میشود.
پول ثبتنام خودرو در حساب خودروساز مینشیند، اما خودرو هنوز ساخته نشده و قیمت نهاییاش معلوم نیست. اگر خریدار انصراف بدهد، پول باید برگردد. این همان وضعیتی است که پیشدریافت را از فروش جدا میکند.
چرا پیشدریافت بدهی است، نه درآمد؟
درآمد وقتی شناسایی میشود که کالا تحویل شود یا خدمت انجام شود. پیش از آن، شرکت دو راه بیشتر ندارد: یا تعهدش را انجام بدهد یا پول را طبق قرارداد برگرداند. هر دو یعنی شرکت به مشتری بدهکار است.
به همین دلیل ماهیت پیشدریافتها بستانکار است. با تحویل کالا یا تأیید کار، مبلغ از این حساب خارج میشود و به فروش یا درآمد خدمات میرود. پیشپرداخت، همین رابطه از طرف خریدار است و در گروه داراییهای جاری ثبت میشود.
فرق پیشدریافت با علیالحساب
این دو اصطلاح در دفاتر زیاد جای هم به کار میروند، ولی مرزشان روشن است: زمان دریافت پول نسبت به شروع قرارداد یا صدور فاکتور نهایی.
| ویژگی | پیشدریافت | علیالحساب |
|---|---|---|
| زمان دریافت وجه | قبل از شروع مدت قرارداد یا قبل از فاکتور نهایی | بعد از شروع قرارداد یا بعد از فاکتور نهایی |
| قیمت و مقدار | هنوز قطعی نشده | قطعی یا در حال اجرا |
| بابت چه | کاری که هنوز شروع نشده | بخشی از کار انجامشده |
| مثال | پول ثبتنام خودرو، پیشپرداخت پیمان پیش از شروع عملیات | وجه دریافتی وسط پروژه پیش از تأیید صورتوضعیت |
این تفکیک فقط بحث اصطلاح نیست. وقتی پول پس از شروع کار و بابت کار انجامشده گرفته شده، بخشی از آن ممکن است همان سال درآمد باشد. ثبت آن بهعنوان پیشدریافت، درآمد را عقب میاندازد و در رسیدگی مالیاتی سؤال درست میکند.
مصادیق پیشدریافت در عمل
پیشفروش خودرو و کالای سفارشی
خودروساز وجوه ثبتنام را در پیشدریافتها نگه میدارد. سه دلیل دارد: خودرو تحویل نشده، قیمت نهایی معلوم نیست و احتمال انصراف و عودت وجه وجود دارد. با تحویل خودرو و صدور فاکتور، پیشدریافت بدهکار و فروش بستانکار میشود.
پیشفروش کالایی که هنوز در انبار نیست
یک ابهام رایج این است: شرکت بازرگانی که هیچ موجودی ندارد، میتواند پیشفروش کند؟ از نظر حسابداری بله. شرکت آگهی میدهد، پیشدریافت میگیرد، با همان پول کالا را میخرد و تحویل میدهد. ثبت این وجوه در پیشدریافتها کاملاً درست است. شرایط حقوقی و مالیاتی قرارداد پیشفروش را هم با مشاور شرکت کنترل کنید.
پیشدریافت پیمانکار از کارفرما
- بدهکار: موجودی نقد و بانک.
- بستانکار: پیشدریافتها – پیشدریافت ارائهٔ خدمات (کد ۳۰۳).
معمولاً کارفرما این پیشپرداخت را بهتدریج از صورتوضعیتهای بعدی کسر میکند. با هر کسر، همان مقدار از پیشدریافت بدهکار و به حساب طلب از کارفرما یا درآمد پیمان منتقل میشود.
سفارشات و اعتبار اسنادی (L/C)؛ کد ۳۰۷
فرض کنید شرکت میخواهد ماشینآلاتی را با پرداخت ۶ ماهه از ترکیه بخرد. فروشندهٔ خارجی چک و سفتهٔ شرکت را نمیپذیرد. راه معمول، گشایش اعتبار اسنادی از طریق بانک است. بانک برگهٔ L/C را صادر و پرداخت به فروشنده را تضمین میکند و شرکت در برابر بانک متعهد میشود.
این تعهد بدهی کوتاهمدت است و در «اعتبارات اسنادی / تعهدات کوتاهمدت» (کد ۳۰۷) گزارش میشود. طرف دیگر سند در داراییهاست: سفارشات خارجی در کد ۱۰۶.
| رویداد | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| گشایش L/C و ارائه به فروشنده | سفارشات خارجی (کد ۱۰۶) – بهای کالا | اعتبارات اسنادی / تعهدات کوتاهمدت (کد ۳۰۷) – شمارهٔ L/C |
| تسویه با بانک و آزادسازی تضامین | اعتبارات اسنادی / تعهدات کوتاهمدت (کد ۳۰۷) | موجودی نقد و بانک |
بقیهٔ مخارج واردات، یعنی ثبت سفارش، بیمه، گمرک، ترخیص و حمل، تا رسیدن کالا به انبار در همان سفارشات کد ۱۰۶ جمع میشوند. وقتی کالا وارد انبار شد، ماندهی سفارش به موجودی کالا یا دارایی ثابت منتقل میشود. پس «سفارشات» در داراییها هزینهٔ تمامشدهٔ کالای در راه است و در بدهیها تعهد به بانک.
خطاهای رایج در ثبت پیشدریافت
خطای اول، ثبت مستقیم پیشدریافت در فروش است. سود سال جاری بیشتر از واقع دیده میشود و اگر قرارداد لغو شود، باید فروش برگشتی زد. خطای دوم، فراموش کردن بستن پیشدریافت بعد از تحویل است؛ کالا تحویل شده و فاکتور خورده، اما ماندهی پیشدریافت در ترازنامه مانده و بدهی شرکت بیشتر از واقع نشان داده میشود.
راه کنترل ساده است: پیشدریافت را با معین یا تفصیلی هر مشتری و شمارهٔ قرارداد ثبت کنید و پایان هر فصل ماندهها را با وضعیت تحویل تطبیق دهید.
سوالات متداول دربارهٔ پیشدریافتها
پیشدریافت در حسابداری چیست؟
مبلغی است که پیش از تحویل کالا، ارائهٔ خدمت یا صدور فاکتور نهایی از مشتری گرفته میشود. چون شرکت هنوز تعهدش را انجام نداده، این مبلغ بدهی کوتاهمدت است و در کد ۳۰۳ با ماهیت بستانکار ثبت میشود.
فرق پیشدریافت و علیالحساب چیست؟
پیشدریافت قبل از شروع قرارداد یا قبل از فاکتور نهایی گرفته میشود. علیالحساب بعد از شروع قرارداد یا بعد از فاکتور نهایی و بابت بخشی از کار انجامشده دریافت میشود.
پیشدریافت چه زمانی به درآمد تبدیل میشود؟
وقتی کالا تحویل یا خدمت انجام شود. در این زمان پیشدریافتها بدهکار و فروش یا درآمد ارائهٔ خدمات بستانکار میشود.
پیشفروش کالایی که در انبار نیست قانونی است؟
از نظر حسابداری ثبت آن در پیشدریافتها درست است و شرکت میتواند با وجوه دریافتی کالا را تهیه و تحویل دهد. شرایط حقوقی قرارداد پیشفروش را با مشاور شرکت بررسی کنید.
اعتبار اسنادی (L/C) در کدام حساب ثبت میشود؟
تعهد شرکت به بانک بابت L/C در «اعتبارات اسنادی / تعهدات کوتاهمدت» (کد ۳۰۷) بستانکار میشود و طرف بدهکار آن سفارشات خارجی در کد ۱۰۶ است. با تسویه، کد ۳۰۷ بدهکار و بانک بستانکار میشود.
سفارشات در داراییها با سفارشات در بدهیها چه فرقی دارد؟
سفارشات کد ۱۰۶ در داراییها بهای کالا و مخارج واردات تا رسیدن به انبار است. در بدهیها، کد ۳۰۷ تعهد شرکت در برابر بانک بابت اعتبار اسنادی را نشان میدهد.
جمعبندی
پیشدریافتها تا لحظهٔ تحویل کالا یا انجام کار، بدهی شرکت به مشتریاند و نباید زودتر به فروش بروند. مرزش با علیالحساب را زمان دریافت پول تعیین میکند: قبل از شروع قرارداد یا بعد از آن. در خرید خارجی هم سفارش را در داراییها (کد ۱۰۶) و تعهد L/C را در بدهیها (کد ۳۰۷) نگه دارید و با تسویهٔ بانک ببندید.
این سرفصل یکی از زیرمجموعههای بدهیهای کوتاهمدت است و صفحهٔ اصلی بدهیهای کوتاهمدت بقیهٔ سرفصلها را هم توضیح میدهد.
How useful was this post?
Click on a star to rate it!
Average rating / 5. Vote count:
No votes so far! Be the first to rate this post.