تسهیلات و اعتبارات مالی دریافتی کوتاهمدت چیست؟ انواع عقود بانکی و ثبت سند
تسهیلات مالی دریافتی کوتاهمدت وامها و اعتبارات بانکی است که شرکت باید ظرف یک سال مالی (۳۶۵ روز) بازپرداخت کند، بهاضافه اقساط ۱۲ ماه آینده وامهای بلندمدت. این حساب در بدهیهای کوتاهمدت قرار دارد و ماهیتش بستانکار است. در بانکهای ایران، این تسهیلات در قالب عقودی مثل مرابحه، سلف، فروش اقساطی و مشارکت مدنی پرداخت میشوند.
اسم عقد در قرارداد بانک یک چیز است و ثبت در دفاتر چیز دیگر. حسابدار باید بداند پول برای چه گرفته شده، کی برمیگردد و سودش مال کدام سال است. این سه سؤال جای ثبت را تعیین میکنند.
معیار کوتاهمدت بودن تسهیلات
معیار، زمان بازپرداخت است، نه مدت کل قرارداد. وام ششماهه سلف کاملاً کوتاهمدت است. وام پنجساله را هم باید تقسیم کرد: اقساطی که ظرف ۱۲ ماه بعد از تاریخ ترازنامه سررسید میشوند در بدهیهای کوتاهمدت مینشینند و بقیه در تسهیلات بلندمدت.
دو هدف دریافت تسهیلات: سرمایه در گردش و سرمایه ثابت
بانکها پیش از انتخاب عقد میپرسند پول برای چیست. همین هدف معمولاً نوع عقد را هم تعیین میکند.
| هدف | کاربرد | عقود رایج |
|---|---|---|
| سرمایه در گردش | خرید مواد اولیه، پرداخت حقوق، هزینه انرژی، شارژ تنخواه | فروش اقساطی، سلف |
| سرمایه ثابت | خرید ماشینآلات، احداث سوله و ساختمان، تجهیزات خط تولید | مرابحه، مشارکت مدنی |
عقود رایج بانکی و ثبت هر کدام
مرابحه
شرکت دستگاهی لازم دارد ولی پولش را ندارد. بانک دستگاه را از فروشنده میخرد و با افزودن سود مشخص، اقساطی به شرکت میفروشد. در دفاتر شرکت، دارایی به بهای خرید و بدهی به کل مبلغ قابل بازپرداخت ثبت میشود.
سود مرابحه به چه حسابی برود؟ سودی که به دوره ساخت یا آمادهسازی دارایی مربوط است، طبق استاندارد حسابداری شماره ۱۳ (مخارج تأمین مالی) میتواند به بهای تمامشده دارایی اضافه شود. سود بعد از آمادهبهکار شدن دارایی، هزینه مالی دوره است. [نیاز به تأیید با متن استاندارد پیش از انتشار] اگر دستگاه آماده تحویل گرفته شده، سود آینده را در حسابی جدا (مثل سود سنوات آتی یا مخارج انتقالی) نگه دارید و سالبهسال هزینه کنید.
| رویداد | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| تحویل دستگاه | ماشینآلات و تجهیزات (بهای خرید) سود سنوات آتی تسهیلات (سود بانک) | تسهیلات مالی دریافتی – مرابحه (کل اصل و سود) |
| پرداخت هر قسط | تسهیلات مالی دریافتی – مرابحه | موجودی نقد و بانک |
| شناسایی سود دوره | هزینههای مالی | سود سنوات آتی تسهیلات |
سلف (نسیه دفعی)
سلف برعکس مرابحه است. شرکت تولیدی محصول آینده یا موجود خود را به بانک پیشفروش میکند و پول نقد میگیرد تا مواد اولیه بخرد و حقوق بدهد. در سررسید، معمولاً ششماهه، کل مبلغ را یکجا تسویه میکند؛ به همین دلیل به آن «نسیه دفعی» هم میگویند.
در عمل، شرکت کالایی به بانک تحویل نمیدهد و بانک هم قصد خرید کالا ندارد. محتوای این معامله وام است، نه فروش. برای همین بسیاری از شرکتها و حسابرسان آن را در تسهیلات مالی دریافتی ثبت میکنند، نه در پیشدریافت فروش. اختلاف مبلغ دریافتی و مبلغ تسویه هم هزینه مالی است. روش ثبت را با حسابرس شرکت هماهنگ کنید.
| رویداد | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| دریافت وجه از بانک | موجودی نقد و بانک | تسهیلات مالی دریافتی – سلف |
| سررسید و تسویه یکجا | تسهیلات مالی دریافتی – سلف هزینههای مالی (مابهالتفاوت) | موجودی نقد و بانک |
فروش اقساطی
شرکت پیشفاکتور مواد اولیه را به بانک میدهد و بانک پول را مستقیم به حساب فروشنده واریز میکند. شرکت مواد را تحویل میگیرد و اقساط را، مثلاً ۲۴ یا ۳۶ ماهه، به بانک میپردازد. موجودی مواد بدهکار و تسهیلات مالی دریافتی بستانکار میشود. اقساط ۱۲ ماه آینده کوتاهمدتاند و بقیه بلندمدت.
مشارکت مدنی
بانک در احداث یک پروژه، مثل ساخت سوله یا ساختمان، شریک شرکت میشود. معمولاً شرکت اول آورده خودش را، مثلاً ۲۰٪ هزینه پروژه، خرج میکند. بعد از تأیید کارشناس بانک، سهم بانک مرحلهبهمرحله آزاد میشود. هر مرحله آزادسازی، دارایی در جریان تکمیل را بدهکار و تسهیلات مالی دریافتی را بستانکار میکند.
تفکیک سود وام بین سالها
سود یک وام چندساله مال یک سال نیست. اگر کل آن هنگام دریافت وام هزینه شود، سود سال اول کمتر از واقع و سود سالهای بعد بیشتر از واقع گزارش میشود.
| زمان | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| دریافت وام | موجودی نقد و بانک ۱۰۰ هزینه مالی ۱۶ مخارج انتقالی به دورههای آتی ۳۴ | تسهیلات مالی دریافتی ۱۵۰ |
| سال دوم (سهم ۱۲ میلیون) | هزینه مالی ۱۲ | مخارج انتقالی به دورههای آتی ۱۲ |
در این روش، سود سالهای آینده در سایر داراییهای غیرجاری (مخارج انتقالی به دورههای آتی) نگه داشته میشود. روش دیگر، نگهداری آن بهصورت حساب کاهنده تسهیلات در گروه بدهیهاست. هر کدام را انتخاب میکنید، در همه سالها ثابت نگه دارید.
خطاهای رایج در ثبت تسهیلات
خطای اول، نگه داشتن کل وام پنجساله در بدهیهای کوتاهمدت یا بلندمدت است. نسبت جاری شرکت با این کار یا بدتر از واقع میشود یا بهتر، و بانک دقیقاً همین نسبت را برای تسهیلات بعدی میسنجد.
خطای دوم، ثبت هر قسط پرداختی بهطور کامل در هزینه مالی است. هر قسط شامل بخشی از اصل و بخشی از سود است. فقط بخش سود هزینه است؛ بخش اصل، بدهی را کم میکند.
سوالات متداول درباره تسهیلات مالی دریافتی کوتاهمدت
تسهیلات مالی دریافتی کوتاهمدت چیست؟
وامها و اعتبارات بانکی است که باید ظرف یک سال مالی بازپرداخت شود، بهاضافه اقساط ۱۲ ماه آینده وامهای بلندمدت. این حساب در بدهیهای کوتاهمدت و با ماهیت بستانکار ثبت میشود.
وام پنجساله کوتاهمدت است یا بلندمدت؟
هر دو. اقساطی که ظرف ۱۲ ماه بعد از تاریخ ترازنامه سررسید میشوند در تسهیلات کوتاهمدت و بقیه در تسهیلات بلندمدت گزارش میشوند. این تقسیم هر سال تکرار میشود.
فرق مرابحه و سلف چیست؟
در مرابحه بانک کالا یا دستگاهی را میخرد و اقساطی به شرکت میفروشد؛ معمولاً برای سرمایه ثابت. در سلف شرکت محصولش را به بانک پیشفروش میکند، پول نقد میگیرد و در سررسید یکجا تسویه میکند؛ معمولاً برای سرمایه در گردش.
سود مرابحه هزینه است یا به بهای دارایی اضافه میشود؟
سود مربوط به دوره ساخت یا آمادهسازی دارایی میتواند به بهای تمامشده اضافه شود. سود بعد از آمادهبهکار شدن دارایی، هزینه مالی دوره است و سالبهسال شناسایی میشود.
سند پرداخت قسط وام چیست؟
تسهیلات مالی دریافتی بدهکار و موجودی نقد و بانک بستانکار میشود. اگر سود آینده در حسابی جدا نگه داشته شده، سهم سود همان دوره هم با سندی جدا به هزینه مالی منتقل میشود.
تسهیلات سلف در پیشدریافت ثبت میشود یا تسهیلات؟
شکل حقوقی سلف پیشفروش است، اما چون کالایی تحویل نمیشود و شرکت پول را با اضافه برمیگرداند، محتوایش وام است. بسیاری از شرکتها آن را در تسهیلات مالی دریافتی ثبت میکنند. روش را با حسابرس هماهنگ کنید.
جمعبندی
تسهیلات مالی دریافتی کوتاهمدت را با زمان بازپرداخت بشناسید، نه با اسم عقد. هر سال اقساط ۱۲ ماه آینده وامهای بلندمدت را به این حساب منتقل کنید، سود را بین سالها تقسیم کنید و هر قسط را به اصل و سود بشکنید. در عقودی مثل سلف هم محتوای معامله را مبنای ثبت قرار دهید.
این سرفصل یکی از زیرمجموعههای بدهیهای کوتاهمدت است و صفحه اصلی بدهیهای کوتاهمدت بقیه سرفصلها را هم توضیح میدهد.
How useful was this post?
Click on a star to rate it!
Average rating / 5. Vote count:
No votes so far! Be the first to rate this post.