پرش به محتوا تسهیلات مالی دریافتی بلندمدت (در بیشتر کدینگ‌ها کد ۴۰۱) وام‌ها و اعتبارات بانکی است که اقساط آن‌ها بیش از یک سال مالی (۱۲ ماه) بعد از تاریخ ترازنامه پرداخت می‌شوند؛ مثل وام ۳ یا ۵ ساله برای خرید ماشین‌آلات یا احداث سوله. این حساب در بدهی‌های بلندمدت قرار دارد و ماهیتش بستانکار است. اقساط ۱۲ ماه آینده همین وام‌ها جدا و در بدهی‌های کوتاه‌مدت گزارش می‌شوند.
یک وام پنج‌ساله در ترازنامه دو تکه است و هر سال، یک تکه از بلندمدت به کوتاه‌مدت می‌رود. حسابداری این حساب در اصل یعنی مدیریت همین جابه‌جایی و تقسیم درست سود بین سال‌ها.
«جاری» و «غیرجاری» از دنیای دارایی‌ها آمده‌اند و به سرعت نقد شدن دارایی برای صاحبش اشاره دارند. در بدهی، چیزی قرار نیست نقد شود؛ سؤال این است که بدهکار کی باید تعهدش را انجام دهد. برای همین در آموزش کدینگ اصطلاح «بدهی بلندمدت» دقیق‌تر از «بدهی غیرجاری» دانسته می‌شود، هرچند هر دو در صورت‌های مالی به کار می‌روند.
وام بلندمدت بیشتر برای سرمایه ثابت است: خرید ماشین‌آلات خط تولید، احداث سوله یا ساختمان، و تجهیزات. دو عقد رایج بانکی در این حوزه این‌ها هستند:
سازوکار هر عقد و سندهای آن در مقاله تسهیلات مالی دریافتی کوتاه‌مدت آمده است. اینجا تمرکز روی چیزی است که وام بلندمدت را متفاوت می‌کند: تقسیم بدهی و سود بین سال‌ها.
۱۲ قسط سال اول جمعاً ۳۰ میلیون تومان است. این بخش، حتی در روز دریافت وام، بدهی کوتاه‌مدت است. بقیه یعنی ۱۲۰ میلیون تومان در تسهیلات بلندمدت ثبت می‌شود.
| بدهکار | بستانکار |
|---|---|
| موجودی نقد و بانک ۱۰۰ هزینه مالی – سود سال اول ۱۶ مخارج انتقالی به دوره‌های آتی (سود سال‌های بعد) ۳۴ | تسهیلات مالی دریافتی کوتاه‌مدت (اقساط ۱۲ ماه اول) ۳۰ تسهیلات مالی دریافتی بلندمدت (اقساط بعدی) ۱۲۰ |
اینکه سود سال اول در روز دریافت وام یکجا هزینه شود، فقط وقتی درست است که سال مالی هم‌زمان با سال اول وام تمام شود. اگر وام وسط سال گرفته شده، فقط سود ماه‌های باقی‌مانده تا پایان سال مالی هزینه همان سال است و بقیه در مخارج انتقالی می‌ماند.
۳۴ میلیون سود سال‌های آینده در «سایر دارایی‌های غیرجاری – مخارج انتقالی به دوره‌های آتی» نگه داشته می‌شود و هر سال سهم همان سال، طبق جدول بانک، به هزینه منتقل می‌شود.
| زمان | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| سال دوم (سهم ۱۲ میلیون طبق جدول بانک) | هزینه مالی ۱۲ | مخارج انتقالی به دوره‌های آتی ۱۲ |
| سال‌های سوم تا پنجم | هزینه مالی (۲۲ میلیون باقی‌مانده، طبق جدول بانک) | مخارج انتقالی به دوره‌های آتی |
سهم سود معمولاً هر سال کمتر می‌شود، چون با پرداخت اقساط، اصل بدهی کم می‌شود و سود روی مانده‌ی کمتری حساب می‌شود. برای همین تقسیم مساوی ۳۴ میلیون بین چهار سال درست نیست؛ مبنا جدول اقساط بانک است.
روش دیگری هم رایج است: به‌جای مخارج انتقالی، سود سال‌های آینده به‌صورت حساب کاهنده تسهیلات در طرف بدهی‌ها نگه داشته شود. در این روش، بدهی در ترازنامه به خالص اصل نشان داده می‌شود. هر روشی انتخاب می‌کنید، با حسابرس هماهنگ و در همه سال‌ها ثابت نگه دارید.
پایان هر سال مالی، اقساطی که ظرف ۱۲ ماه بعد سررسید می‌شوند از بلندمدت به کوتاه‌مدت می‌روند. در مثال، پایان سال اول ۳۰ میلیون دیگر، یعنی اقساط سال دوم، منتقل می‌شود.
پرداخت هر قسط ماهانه هم تسهیلات کوتاه‌مدت را بدهکار و بانک را بستانکار می‌کند. سند جابه‌جایی پولی جابه‌جا نمی‌کند؛ فقط جلوی این را می‌گیرد که بدهی‌های کوتاه‌مدت کمتر از واقع و نسبت جاری شرکت بهتر از واقعیت دیده شود.
مانده‌ی تسهیلات به‌تنهایی برای استفاده‌کننده صورت‌های مالی کافی نیست. در یادداشت‌ها معمولاً تفکیک تسهیلات به تفکیک بانک و نوع عقد، نرخ سود، سررسید اقساط به تفکیک سال، و وثیقه‌ها یا تضمین‌های داده‌شده آورده می‌شود. برای اینکه این جدول‌ها از دفاتر دربیاید، هر وام را با تفصیلی جدا، به نام بانک و شماره قرارداد، ثبت کنید.
وام‌ها و اعتبارات بانکی است که اقساط آن‌ها بیش از ۱۲ ماه بعد از تاریخ ترازنامه پرداخت می‌شوند؛ مثل وام ۵ ساله خرید ماشین‌آلات. در بیشتر کدینگ‌ها با کد ۴۰۱ و ماهیت بستانکار در بدهی‌های بلندمدت ثبت می‌شود.
خیر. اقساط ۱۲ ماه آینده، حتی در روز دریافت وام، بدهی کوتاه‌مدت‌اند. فقط اقساط بعد از آن در تسهیلات بلندمدت ثبت می‌شوند و هر سال یک بخش دیگر به کوتاه‌مدت منتقل می‌شود.
سود مربوط به سال جاری هزینه مالی همان سال است. سود سال‌های بعد در مخارج انتقالی به دوره‌های آتی یا حساب کاهنده تسهیلات نگه داشته می‌شود و هر سال طبق جدول اقساط بانک به هزینه منتقل می‌شود.
پایان هر سال، تسهیلات مالی دریافتی بلندمدت به مبلغ اقساط ۱۲ ماه بعد بدهکار و تسهیلات مالی دریافتی کوتاه‌مدت بستانکار می‌شود.
چون با پرداخت اقساط، اصل بدهی کم می‌شود و سود سال‌های بعد روی مانده‌ی کمتری محاسبه می‌شود. مبنای تقسیم، جدول اقساط بانک است.
تسهیلات مالی دریافتی بلندمدت را از روز اول دو تکه کنید: اقساط ۱۲ ماه آینده در کوتاه‌مدت و بقیه در بلندمدت. سود را طبق جدول بانک بین سال‌ها تقسیم کنید و پایان هر سال، اقساط سال بعد را با سند جابه‌جایی منتقل کنید. هر وام را هم با تفصیلی جدا نگه دارید تا افشای نرخ، سررسید و وثیقه از دفاتر دربیاید.
این سرفصل یکی از زیرمجموعه‌های بدهی‌های بلندمدت است و صفحه اصلی بدهی‌های بلندمدت بقیه سرفصل‌ها را هم توضیح می‌دهد.
