پرش به محتوا ذخیره مالیات برآورد مالیات بر درآمد عملکرد شرکت است که پایان سال مالی شناسایی می‌شود، پیش از آنکه سازمان امور مالیاتی رقم قطعی را تعیین کند. این حساب با کد ۳۰۴ در بدهی‌های کوتاه‌مدت قرار دارد و ماهیتش بستانکار است. مبنای محاسبه، سود مشمول مالیات ضرب در نرخ ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم (۲۵٪) است.
شرکت سال را با سود تمام می‌کند، اما اظهارنامه چند ماه بعد تسلیم می‌شود و برگ تشخیص ممکن است یک سال بعد برسد. اگر تا آن روز صبر کنید، صورت‌های مالی سود را بیشتر از واقع نشان می‌دهند. ذخیره مالیات این فاصله را پر می‌کند.
مالیات عملکرد هر سال سهم دولت از سود همان سال است. تعهد پرداخت آن با تمام شدن سال ایجاد می‌شود، حتی اگر مبلغ دقیقش هنوز معلوم نباشد. چون پرداخت معمولاً ظرف کمتر از یک سال بعد انجام می‌شود، این تعهد در بدهی‌های کوتاه‌مدت جا می‌گیرد.
کلمه «ذخیره» هم از همین‌جا می‌آید: بدهی قطعی است، اما مبلغش برآوردی است. وقتی رقم قطعی مشخص شد، ذخیره با آن تسویه می‌شود.
ذخیره را روی سود حسابداری حساب نکنید؛ مبنای آن سود مشمول مالیات است. مسیر محاسبه این است:
شناسایی ذخیره در آخرین روز سال مالی و بعد از بستن حساب‌های موقت انجام می‌شود. سود و زیان بدهکار می‌شود، چون مالیات سود قابل تقسیم سهامداران را کم می‌کند.
| رویداد | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| شناسایی در پایان سال | سود و زیان جاری (هزینه مالیات بر درآمد) ۷۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ذخیره مالیات بر درآمد (کد ۳۰۴) ۷۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| پرداخت مالیات ابرازی هنگام تسلیم اظهارنامه | ذخیره مالیات بر درآمد | موجودی نقد و بانک |
| برگ تشخیص بیشتر از ذخیره | هزینه مالیات (مابه‌التفاوت) | ذخیره مالیات بر درآمد |
پس از کسر ۷۵۰ میلیون تومان، ۲ میلیارد و ۲۵۰ میلیون تومان سود خالص باقی می‌ماند. همین رقم مبنای گام بعدی است: کنار گذاشتن اندوخته قانونی طبق ماده ۱۴۰ لایحه اصلاحی قانون تجارت (یک‌بیستم سود خالص تا رسیدن اندوخته به یک‌دهم سرمایه) و تصویب سود سهام در مجمع.
مابه‌التفاوت برآورد با رقم قطعی معمولاً به‌عنوان تغییر در برآورد، در هزینه مالیات همان سالی شناسایی می‌شود که برگ تشخیص یا قطعی رسیده است. فقط اگر برآورد قبلی ناشی از اشتباه بوده، از مسیر تعدیلات سنواتی اصلاح می‌شود. این مرز را با استاندارد حسابداری شماره ۳۵ (مالیات بر درآمد) و نظر حسابرس تطبیق دهید. [نیاز به تأیید با متن استاندارد پیش از انتشار]
در عمل، مانده‌ی کد ۳۰۴ اغلب به چند سال مربوط است: سال جاری که تازه برآورد شده، سال قبل که برگ تشخیصش رسیده و به آن اعتراض شده، و شاید سالی که در هیئت حل اختلاف مانده است. اگر همه را در یک حساب بدون تفکیک نگه دارید، هیچ‌کس نمی‌فهمد چه مبلغی بابت کدام سال بدهکارید.
راه ساده، یک تفصیلی برای هر سال عملکرد است. در یادداشت‌های صورت‌های مالی هم معمولاً جدولی می‌آید که برای هر سال، سود ابرازی، مالیات ابرازی، مالیات تشخیصی، مالیات قطعی و مانده‌ی پرداخت‌نشده را نشان می‌دهد.
| تفصیلی | وضعیت پرونده | اقدام در دفاتر |
|---|---|---|
| عملکرد سال جاری | برآورد شده، اظهارنامه هنوز تسلیم نشده | شناسایی ذخیره |
| عملکرد سال قبل | برگ تشخیص صادر شده، اعتراض در جریان | نگهداری ذخیره تا رقم قطعی؛ اصلاح مابه‌التفاوت |
| سال‌های قطعی‌شده | برگ قطعی صادر و پرداخت شده | صفر شدن مانده و بستن تفصیلی |
خطای اول، محاسبه ذخیره روی سود حسابداری بدون تعدیلات است. هزینه‌هایی که سند معتبر ندارند یا از سقف قانونی بیشترند، در رسیدگی رد می‌شوند و مالیات قطعی از ذخیره بیشتر درمی‌آید. سود سال جاری هم بیشتر از واقع گزارش شده است.
خطای دوم، قاطی کردن ذخیره مالیات عملکرد با مالیات حقوق و مالیات تکلیفی است. آن دو را شرکت از دیگران کسر کرده و فقط واسطه پرداخت است؛ جایشان در سایر حساب‌های پرداختنی غیرتجاری (کد ۳۰۲) است. ذخیره مالیات، مالیات خود شرکت است و هزینه آن به سود و زیان می‌رود.
برآورد مالیات بر درآمد عملکرد سال است که پایان سال مالی و پیش از تعیین رقم قطعی توسط سازمان امور مالیاتی شناسایی می‌شود. این حساب با کد ۳۰۴ در بدهی‌های کوتاه‌مدت و با ماهیت بستانکار ثبت می‌شود.
سود قبل از مالیات با تعدیلات مالیاتی به سود مشمول مالیات تبدیل و در نرخ ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم، یعنی ۲۵٪، ضرب می‌شود. معافیت‌ها و نرخ‌های کاهش‌یافته شرکت هم در این محاسبه اعمال می‌شوند.
در پایان سال، سود و زیان جاری (هزینه مالیات بر درآمد) بدهکار و ذخیره مالیات بر درآمد بستانکار می‌شود. هنگام پرداخت، ذخیره بدهکار و بانک بستانکار می‌شود.
مابه‌التفاوت معمولاً در هزینه مالیات سالی که برگ رسیده شناسایی و به ذخیره اضافه می‌شود. اگر اختلاف از اشتباه در محاسبه قبلی آمده باشد، اصلاح از مسیر تعدیلات سنواتی انجام می‌شود.
نرخ عمومی ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم برای اشخاص حقوقی ۲۵٪ است. برخی فعالیت‌ها معافیت یا نرخ کاهش‌یافته دارند که باید طبق قانون و بخشنامه‌های روز کنترل شود.
ذخیره مالیات، مالیات خود شرکت بر سودش است و هزینه شرکت حساب می‌شود. مالیات حقوق از درآمد کارکنان کسر می‌شود، هزینه شرکت نیست و در سایر حساب‌های پرداختنی غیرتجاری ثبت می‌شود.
ذخیره مالیات را در پایان هر سال روی سود مشمول مالیات، نه سود حسابداری، حساب کنید و با نرخ ۲۵٪ یا نرخ اختصاصی شرکت ثبت کنید. برای هر سال عملکرد یک تفصیلی جدا داشته باشید تا پرداخت‌ها، برگ تشخیص و برگ قطعی هر سال قابل پیگیری بماند. مالیات حقوق و تکلیفی را هم هرگز در این حساب نیاورید.
این سرفصل یکی از زیرمجموعه‌های بدهی‌های کوتاه‌مدت است و صفحه اصلی بدهی‌های کوتاه‌مدت بقیه سرفصل‌ها را هم توضیح می‌دهد.
